ضرر كند و اقتصار بر قيء قوى كنند تا اسهال ماده را به سوى اسفل جذب نكند مگر آن‌كه معلوم شود كه ماده قليل است و بهتر آن است كه دو روز افاقه كنند پس فصد پا گشايند و بدان كه فصد عرق النسا در عرق النسا نافعتر از صافن است مگر آن‌كه درد ممتد در جانب وحشى نبود بلكه نوع ديگر باشد كه امتداد او در طرف انسى بود كه در آن صافن نافعتر از عرق النساء است با آن‌كه اين هر دو شعبه رگ واحداند و مثل باسليق و قيفال دست نيستند ليكن جالينوس ذكر صافن و رگ مابض مىكند فقط و فصد رگ مابض نافعتر از عرق النسا و صافن هر دو است و فصد رگى كه ميان خنصر و بنصر پا است بگشايند و بعد آن فصد عرق النسا گيرند . و گويند كه فصد اين رگ نافعتر از عرق النساست چنانچه اسيلم نافعتر از باسليق در امراض كبد و طحال است . [ صاحب كامل ] صاحب كامل گويد كه اگر عرق النسا حار باشد ابتدا به فصد باسليق از جانب عليل كنند و حسب مساعدت قوت و سن و فصل اخراج خون به قدر حاجت نمايند و به اغذيهء سهل الانهضام مثل لحوم بچه مرغ و ماكيان و تيهو و مانند آن به اسفاناخ يا خبازى يا چقندر پخته غذا سازند و از اغذيهء كثير الغذا بطى الانهضام و ايضاً از استعمال اغذيهء حريفه و شيرين و سائر فواكه حذر كنند و بر عضو آب معتدل الحراره بريزند و به روغن كنجد مالش نمايند و اشياى مبردهء قابضه نزديك آن نبرند كه آنها منع از تحلل كنند و فضول را به سوى داخل عضو منعكس سازند پس انحلال او دشوار گردد بهر آن‌كه اين عضو كثير اللحم است و قوت ادويهء مبرده تا مفصل عليل نرسد بلكه ماده را در آنجا محتقن نمايند و از تحلل آن را باز دارند و آفت زياده گردد و درد اشتداد كند و لهذا مىبايد كه مسح عضو به روغن كنجد كنند كه آن را در هاون كوفته روغن او برآورده باشند و مريض را در خانه اوسط حمام داخل كرده به آب معتدل الحراره نطول كنند هر روز تا يك هفته بعد از آن بعض ادويهء مسهله دهند مثل حب سورنجان كه در آن صبر و هليلهء زرد و سورنجان مساوى افتد به وزن سه درم بخورانند و عقب آن مطبوخ فواكه مقوى به شكر و سورنجان بدهند بعد از آن در ابتداى مرض كرنب نبطى كوفته به قدرى مغاث و زردهء بيضه و اندكى زعفران حل كرده بر عضو ضماد كنند . صفت مطبوخ فواكه بگيرند هليلهء زرد و كابلى شاهتره هر واحد هفت درم بليله و آمله هر واحد چهار درم آلوبخارا بست عدد و مويز طائفى بست درم تمر هندى پانزده درم سنا ده درم بنفشه پنج درم كماذريوس پنج درم تربد كوفته سورنجان هر واحد سه درم غاريقون كوفته دو درم تخم كرفس باديان انيسون هر واحد يك و نيم درم همه را در چهار رطل آب بجوشانند تا به يك رطل آيد صاف كرده پانزده درم فلوس خيارشنبر داخل كرده نيم‌گرم صبح بنوشند و بعد از آن سبوس باريك سوده به سكنجبين سرشته ضماد كنند و در اول امر ضمادى كه سابق مسطور شد استعمال نمايند . و چون مرض انحطاط پذيرد اين ضماد به كار برند : صفت آن بگيرند گل بابونه و اكليل الملك و مرزنجوش و برگ غار هر واحد ده درم تخم حرمل پنج درم باريك سائيده به آب مقل محلول سرشته ضماد كنند و هر گاه ضماد را جدا نمايند به آب نيم‌گرم آن را بشويند و آبى كه در آن بابونه و اكليل الملك و قنطوريون و پوست بيخ كرفس و حاشا و شبت و صعتر و حندقوقى جوشانيده باشند بر آن نطول سازند و اگر اين ادويه را در سركه پخته بر عضو طلا كنند منفعت بين نمايد . و فولس ذكر كرده بايد كه در اول امر حقنهء لينه به عمل آرند بعده فصد باسليق كنند . و اگر درد شدت كند روغن جند كه در آن اندك نطرون آميخته و قدرى صوف ازرق در آن تر كرده باشند بر عضو تمريخ نمايند نافع بود . [ ابن هبة الله ] ابن هبة الله گويد كه چون عرق النسا از كثرت خون غليظ حادث شود اولا فصد باسليق از طرف مرض بگيرند و بعد فصد آنچه تسكين حدت خون كند مثل شربت آلو به سكنجبين و لعاب اسبغول به جلاب و آب انار چاشنىدار بنوشانند و اسهال طبع بحب سورنجان كنند . و اگر زمانه مساعدت نكند حقنهء لينه به كار برند و از بيخ نى سوده به سركه سرشته ضماد نمايند و آب رياحين بر عضو ريزند . و چون زمانهء مرض متوسط گردد به روغن نيلوفر مالش عضو نمايند و امر بدخول حمام كنند و بمزورات غذا سازند . و اگر به نشود فصد عرق النسا گشايند و از مالش عضو به روغن قبل تنقيهء بدن حذر كنند . و چون صلاح يابد از بچه مرغ بريان يا اسفيدباج آن آن غذا دهند و از حلو پرهيزند . و اگر عرق النسا حادث از خون صفراوى باشد اسهال مريض به طبيخ هليله كنند و شيره تخم خيارين به شربت نيلوفر و آب تمر هندى به سكنجبين و نقوع به شربت بنفشه بنوشانند و بعد چند روز از اسهال چون قوت عود كند فصد باسليق و يا هفت اندام كنند و تبريد مزاج نمايند و غذا مبرد مثل بادرنگ و خيار و كاسنى و كدو سازند و تبريد عضو بطحلب و سركه نمايند و فصد عرق النسا گيرند و هنگام صلاح غذا بچه مرغ به آب غوره يا به آب سماق دهند . [ ابو منصور ] ابو منصور گويد كه عرق النسا اگر از حرارت بود باسليق از دست محاذى وجع گشايند بعده فصد عرق النسا كنند بعد از آن قيء كنانند پس از آن مطبوخ سورنجان بنوشانند : صفت آن هليلهء زرد بست درم بنفشه خشك گل سرخ هر يك هفت درم تخم كاسنى تخم كرفس هر يك سه درم سورنجان سفيد كوفته دو درم در دو رطل آب بجوشانند تا ده ثلث در رطل باقى ماند صاف كرده ده درم شكر سفيد آميخته بنوشند و از مجربات در اين آن است كه ترطيب مزاج به استحمام از آب شيرين و اغذيهء مرطبه كنند و از برگ دلب تازه سوده يا اصول قصب سوده به سركه سرشته ضماد كنند و كسى كه از مطبوخ كراهت كند اين حب دهند : صفت آن صبر يك درم سقمونيا ربع درم گل سرخ يك دانگ سورنجان سفيد يك درم تخم كاسنى و كرفس